Mỗi sáng 4h30, anh Lê Văn Bảo (54 tuổi, Hải Phòng) bắt đầu ngày mới bằng việc tập thể dục rồi chăm sóc khu vườn 100 m2 trên sân thượng. Đây không phải thói quen ngẫu hứng mà là một phần trong "kịch bản tuổi già" mà anh đã xây dựng từ nhiều năm trước — nơi sức khỏe và thiên nhiên được đặt lên hàng đầu.
Lộ trình của anh được hoạch định rõ ràng theo từng thập niên: tuổi 20-50 dồn sức kinh doanh, tạo nền tảng tài chính vững chắc; bước sang tuổi 50 chuyển sang ưu tiên sức khỏe; đến 60 tuổi là lúc buông bỏ hoàn toàn áp lực mưu sinh. Dù sự nghiệp đang trên đà phát triển và các con còn đang đi học, anh Bảo vẫn quyết định rời bỏ guồng công việc từ bốn năm trước.
"Nhiều người khuyên tiếp tục làm việc tích lũy cho con, nhưng tôi nghĩ trọng tâm tuổi 50 phải là sức khỏe và gia đình", anh chia sẻ.
Ranh giới tài chính và bài học về sự tự lập
Anh Bảo chỉ chu cấp cho các con đến năm 21 tuổi. Khi ba người con đi du học, anh hỗ trợ một phần chi phí ban đầu. Tại nước ngoài, người con lớn tự làm thêm để trang trải sinh hoạt, còn người con thứ hai chủ động chọn trường có mức học bổng cao hơn thay vì theo đuổi ngôi trường trong mơ. Ngay cả khi con gặp khó khăn, vợ chồng anh vẫn kiên quyết giữ nguyên khoản tiết kiệm dưỡng già. "Bán nhà, dồn hết tiền tiết kiệm cho con học hành hay khởi nghiệp là sai lầm", anh nhấn mạnh.
Người cao tuổi chăm sóc trẻ em tại khu dân cư Ecohome, Hà Nội tháng 6/2026. Ảnh: Phan Dương
Làn sóng nghỉ hưu lớn nhất lịch sử đang đến gần
"Dự án tuổi già" của anh Bảo phản ánh một xu hướng đang âm thầm lan rộng trong xã hội. Trong khoảng một thập niên tới, Việt Nam sẽ chứng kiến làn sóng nghỉ hưu lớn chưa từng có khi thế hệ sinh cuối thập niên 1960 đến đầu thập niên 1970 đồng loạt bước vào tuổi hưu. Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy cả nước hiện có gần 27 triệu người trong độ tuổi 40-59, và mỗi năm có thêm gần 700.000 người gia nhập nhóm cao tuổi.
Song hành với tuổi thọ ngày càng tăng, quan niệm về tuổi già cũng đang chuyển dịch mạnh mẽ. Báo cáo Manulife Asia Care 2025 ghi nhận xu hướng ngày càng nhiều người đặt mục tiêu sống khỏe mạnh và độc lập tài chính, thay vì chỉ đơn thuần kéo dài tuổi thọ. Khảo sát của Prudential Việt Nam cho thấy 85% người trong độ tuổi 30-44 mong muốn tự chủ khi về già, nhưng chỉ có 40% trong số họ thực sự xây dựng kế hoạch tài chính cụ thể.
Rào cản nhận thức và khoảng trống chính sách
GS.TS Giang Thanh Long từ Đại học Kinh tế Quốc dân phân tích rằng sự thiếu tự chủ của người cao tuổi hiện nay phần lớn bắt nguồn từ hoàn cảnh lịch sử đặc thù — chiến tranh và giai đoạn kinh tế khó khăn kéo dài. Đối với thế hệ sắp bước vào tuổi hưu, ông cho rằng "rào cản nằm ở nhận thức và chính sách". Việc chuẩn bị cho tuổi hưu vẫn bị xem là chuyện của tương lai xa, dẫn đến thực trạng 55% lao động phi chính thức chưa tham gia bảo hiểm xã hội, trong khi chỉ khoảng 3% mua bảo hiểm tự nguyện.
Áp lực còn trở nên nặng nề hơn bởi thực tế người Việt sống thọ nhưng không sống khỏe. Vietnam Aging Survey 2022 chỉ ra rằng mỗi người cao tuổi trung bình mắc hơn ba loại bệnh và mất tới 6 năm cuối đời vật lộn với bệnh tật. Gánh nặng này phần lớn đổ lên vai thế hệ "bánh mì kẹp" — những người vừa chăm sóc cha mẹ già vừa đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe của chính mình. Dữ liệu từ khảo sát Gánh nặng bệnh tật toàn cầu cũng xác nhận tỷ lệ các bệnh không lây nhiễm, mạn tính đang leo thang trong nhóm dân số này.
"Nếu không có chiến lược chăm sóc sức khỏe phù hợp, họ sẽ chưa già đã không khỏe", GS.TS Giang Thanh Long cảnh báo.
Chị Trương Thủy, 44 tuổi, học lướt ván cánh diều tại biển Nha Trang, mùa hè 2025. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Chủ động thiết kế tuổi già theo cách riêng
Trước áp lực không muốn trở thành gánh nặng cho thế hệ kế tiếp, nhiều người trung niên đang tự mình vạch ra ranh giới tài chính rõ ràng. Đầu năm nay, bà Vân (51 tuổi, Phú Thọ) cùng chồng đã từ chối khi người con trai xin hỗ trợ tiền mua nhà từ khoản tiết kiệm 400 triệu đồng của gia đình. "Đây là quỹ dưỡng già. Các con có thể vay, nhưng bố mẹ không cho", bà khẳng định.
Khoản tiền đó được hai vợ chồng bà gom góp từ lúc các con hoàn thành chương trình đại học. Trong khi chồng làm thợ xây tại quê nhà, bà Vân lên Hà Nội phụ chăm cháu, đồng thời nhận dọn dẹp nhà theo giờ để kiếm thêm thu nhập. Mỗi tháng, bà để dành được 5 triệu đồng. Con trai bà cho biết việc bố mẹ tự lo được cho bản thân giúp vợ chồng anh giảm đi đáng kể áp lực phụng dưỡng.
Từ Pháp, con gái lớn của anh Bảo cho biết tư tưởng sống tự lập đã được bố mẹ truyền dạy từ thuở nhỏ. Ba chị em cô tự tìm kiếm học bổng và chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình. "Bố mẹ dạy cuộc đời ai người nấy lo. Tôi chưa bao giờ bị áp lực phải gánh vác tuổi già cho bố mẹ", cô tâm sự.
Bỏ phố về biển, tìm lại chính mình
Khi từ bỏ quan niệm "trẻ cậy cha, già cậy con", không ít người đã bắt tay thiết kế một không gian sống hoàn toàn mới cho tương lai. Hai năm trước, chị Trương Thủy (44 tuổi) rời ghế nhân viên ngân hàng tại Hà Nội để vào Nha Trang sinh sống. Để có vốn cho hành trình nghỉ hưu sớm, chị bán đi căn nhà do mẹ để lại làm vốn đầu tư, chấp nhận đi thuê trọ nhiều năm liền. Chị nhận làm MC và điều hành công ty dịch vụ visa du lịch nhằm gia tăng nguồn thu.
"Vào Nha Trang, tôi tìm thấy cộng đồng những người trung niên cùng bỏ phố về biển", chị Thủy chia sẻ. Hiện tại, chị quản lý bất động sản cho thuê, dành thời gian làm vườn, đi du lịch và lặn biển.
Ba năm trước, anh Minh Khang (44 tuổi, TP HCM) đặt mua một mảnh đất dưỡng già tại Cần Thơ. Từ năm 38 tuổi, anh đã điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống để duy trì thể trạng tốt. Anh chủ động xây dựng quỹ tài chính và mua gói bảo hiểm y tế để có thể chi trả dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp về sau. "Tôi không muốn con mình phải gác lại sự nghiệp để chăm sóc cha mẹ", anh bày tỏ.
Khu vườn nghỉ hưu của anh Minh Khang. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Bài toán chính sách trước thời đại già hóa
Ông André Gama, chuyên gia An sinh Xã hội của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), nhận định các quốc gia ứng phó thành công với già hóa dân số thường xây dựng hệ thống hưu trí đa tầng, kết hợp hình thức có đóng góp và không đóng góp. "Việt Nam cần tiếp tục xây dựng hệ thống an sinh xã hội để bảo đảm an toàn thu nhập lúc về già", ông khuyến nghị.
Quá trình đó đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, với những bước đi căn bản như: mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội; từng bước hạ độ tuổi hưởng trợ cấp xuống 70 rồi tiến đến ngang bằng tuổi nghỉ hưu; đồng thời xây dựng chính sách chăm sóc dài hạn và ghi nhận giá trị của lao động chăm sóc không lương.
GS.TS Giang Thanh Long cho biết tinh thần "lo cho tuổi già từ khi còn trẻ" đang được thể hiện xuyên suốt trong các chính sách hiện hành của Việt Nam. "Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm xã hội và y tế tiến tới toàn dân sẽ đảm bảo an sinh thu nhập và sức khỏe cho người dân trong mọi giai đoạn cuộc đời", ông nhấn mạnh.
Năm trụ cột cho một tuổi già chất lượng
Tại tọa đàm chính sách "Già sao cho sướng?" diễn ra tại Đại học Fulbright Việt Nam đầu tháng 6, Thạc sĩ Đặng Thị Phi Hương Giang — thành viên Cộng đồng Nghiên cứu Chính sách Y tế Việt Nam — khẳng định chất lượng cuộc sống tuổi xế chiều được định hình từ rất lâu trước khi một người chính thức nghỉ hưu.
Bà Giang cùng các chuyên gia đề xuất 5 trụ cột cho tuổi già bền vững, gồm: tài chính ổn định, sức khỏe tốt, môi trường sống phù hợp, quan hệ xã hội bền vững và cơ hội học tập. "Năm nhân tố này phải nâng đỡ lẫn nhau", bà nhấn mạnh.
Bốn năm sau ngày rời xa guồng công việc, anh Lê Văn Bảo cho biết nhịp sống mỗi ngày của anh xoay quanh thể thao, làm vườn, đọc sách và viết lách. "Nếu một ngày cần chăm sóc đặc biệt, vợ chồng tôi sẽ dùng quỹ riêng thuê dịch vụ chuyên nghiệp, không trở thành gánh nặng của các con", anh nói.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu chủ đề lão hóa chủ động và hoạch định tài chính cho tuổi hưu khiến bạn quan tâm, đừng bỏ lỡ các bài viết liên quan bên dưới — nơi chúng tôi tiếp tục khai thác những câu chuyện và góc nhìn đáng suy ngẫm về hành trình sống khỏe, sống có kế hoạch.
Ý kiến bạn đọc (0)