Gói can thiệp kỷ lục 74 tỷ USD chưa thể chặn đà suy yếu của đồng tiền Nhật Bản

Được đánh giá là chiến dịch can thịệp ngoại hối quy mô nhất lịch sử khi tiêu tốn gần 74 tỷ USD trong một tháng, nỗ lực từ phía Nhật Bản vẫn chưa thể bảo vệ đồng yên trước sức ép mất giá do chênh lệch lãi suất và giá dầu thô leo thang.

Biện pháp giải cứu 74 tỷ USD chỉ mang lại sự ổn định ngắn hạn

Sự sụt giảm giá trị của đồng yên đang đặt chính quyền Nhật Bản vào thế vô cùng hóc húa. Vào thời điểm cuối tháng 4, khi tỷ giá đồng nội tệ tụt xuống dốc mốc 160,72 yên đổi 1 USD — vùng giá thấp nhất trong khoảng 2 năm trở lại đây —, Bộ Tài chính Nhật Bản đã tung ra biện pháp can thiệp có quy mô chưa từng có. Cơ quan này đã chi gần 74 tỷ USD chỉ trong 30 ngày để thu mua đồng yên, tạo nên đợt can thiệp thị trường tiền tệ lớn chưa từng thấy.

Nước đi quyết liệt này giúp đồng yên hồi phục trong thời gian ngắn. Dù vậy, tác động tích cực nhanh chóng bị dập tắt. Chỉ sau hơn một tháng, tỷ giá lại hạ xuống mốc 160 yên/USD, buộc Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama phải liên tục phát đi thông điệp khẳng định giới chức Tokyo "sẵn sàng ra tay" nếu biến động thị trường tiếp tục vượt tầm kiểm soát.

Giới phân tích chỉ ra rằng đợt suy thoái này của đồng yên xuất phát từ nhiều gánh nặng tổng hợp. Trọng tâm là đợt biến động giá năng lượng. Căng thẳng vũ trang khu vực Trung Đông đã làm bùng phát mối lo gián đoạn nguồn cung dầu thô, đẩy mặt bằng giá năng lượng toàn cầu tăng cao.

Do phải phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn dầu nhập khẩu từ nước ngoài, trong đó hơn 95% khối lượng đến từ Trung Đông, Nhật Bản buộc phải tiêu tốn lượng lớn USD để thanh toán chi phí năng lượng. Nhu cầu sở hữu đồng USD tăng mạnh đã đè nặng thêm áp lực suy thoái lên đồng yên.

Những yếu tố cốt lõi khiến đồng yên liên tục chịu sức ép

Rào cản thứ hai chính là sự phân hóa về mức lãi suất. Mặc dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã điều chỉnh lãi suất lên ngưỡng cao nhất trong gần 30 năm qua, mức lãi suất thực tế của Nhật Bản vẫn duy trì khoảng cách rất xa so với Mỹ.

Mức chênh lệch lớn này làm luồng vốn đầu tư không ngừng chảy khỏi thị trường Nhật Bản nhằm tìm kiếm mức sinh lời tốt hơn ở thị trường quốc tế. Chiến lược vay đồng yên giá rẻ để đầu tư vào các danh mục tài sản định giá bằng USD vẫn diễn ra nhộn nhịp, càng đẩy giá trị đồng yên tụt dốc sâu hơn.

Tình hình thêm phần phức tạp khi BOJ không đưa ra định hướng cụ thể về các bước nâng lãi suất tiếp theo, còn thị trường lại gia tăng dự đoán Cục Dự trữ Liênbang Mỹ (Fed) sẽ giữ nguyên lãi suất cao trong thời gian dài hơn để ứng phó rủi ro lạm phát gia tăng từ giá dầu.

Tác động thứ ba xuất phát từ tâm lý của giới đầu tư. Khi đa số người tham gia thị trường tin rằng xu hướng mất giá của đồng yên chưa dừng lại, các quỹ giao dịch lớn tiếp tục đẩy mạnh vị thế bán khống đồng tiền này. Sự việc này khiến các nỗ lực can thiệp từ phía chính phủ gần như chỉ mang tính chất giải pháp tạm thời.

Tờ tiền yên Nhật (Ảnh: Reuters).

Khi ưu thế cạnh tranh trở thành bài toán kinh tế nan giải

Nhiều năm qua, trạng thái đồng yên yếu từng được coi là đòn bẩy thúc đẩy kinh tế Nhật Bản. Sự sụt giá của đồng tiền giúp sản phẩm xuất khẩu nâng cao năng lực cạnh tranh và biến quốc gia này thành điểm đến lý tưởng thu hút khách du lịch toàn cầu.

Mặc dù vậy, giá trị hàng hóa nhập khẩu tăng vọt đã khiến các doanh nghiệp bị bào mòn lợi nhuận, đồng thời người dân phải gánh chịu mức chi phí điện, nhiên liệu và lương thực đắt đỏ. Áp lực sinh hoạt phí tăng cao đã chuyển thành thách thức chính trị gay gắt, làm giảm sút sự tín nhiệm dành cho các bộ máy chính quyền trước đó.

Bên cạnh đó, vị thế yếu của đồng yên còn khiến Nhật Bản đối mặt với những phản ứng từ phía Mỹ. Tổng thống Donald Trump đã từng không ít lần lên tiếng chỉ trích tỷ giá đồng yên thấp đang tạo sự cạnh tranh không bình đẳng cho hàng hóa xuất khẩu của Nhật Bản, đưa câu chuyện tiền tệ trở thành một trọng tâm tranh luận trong các cuộc hội đàm thương mại song phương.

Thách thức đối với dự trữ ngoại hối và hướng đi bền vững

Dựa trên quy định hiện hành, Bộ Tài chính Nhật Bản là bên đưa ra quyết định can thiệp, trong khi BOJ giữ vai trò thực thi giao dịch trực tiếp thông qua hệ thống ngân hàng thương mại. Để củng cố sức mạnh đồng yên, phía Nhật Bản rút USD từ quỹ dự trữ ngoại hối để mua lại đồng nội tệ.

Tính đến thời điểm cuối tháng 4, tổng quỹ dự trữ ngoại hối của quốc gia này ghi nhận khoảng 1.170 tỷ USD. Dù vậy, chỉ qua một tháng thực hiện can thiệp, con số này đã bị thu hẹp xuống còn quanh mức 1.090 tỷ USD.

Bản đồ lịch sử giao dịch cho thấy mỗi đợt Tokyo can thiệp, đồng yên thường có nhịp phục hồi rất mạnh trong những giờ đầu tiên, thậm chí tăng từ 4-5 yên so với USD ngay trong một phiên. Mặc dù vậy, đà tăng này hiếm khi duy trì lâu dài nếu không có sự điều chỉnh tương ứng về định hướng chính sách tiền tệ.

Nhận định từ các chuyên gia chỉ ra rằng, nguồn dự trữ ngoại tệ chỉ hỗ trợ chính quyền làm chậm lại tốc độ giảm giá của đồng yên chứ khó lòng đảo ngược quy luật cung cầu vốn có của thị trường.

Phương án căn cơ hơn là thu hẹp khoảng cách lãi suất đối với Mỹ để thu hút dòng vốn quay về Nhật Bản. Đây cũng là góc nhìn được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhấn mạnh gần đây. Theo quan điểm của ông, thay vì tiếp tục sử dụng hàng chục tỷ USD từ quỹ dự trữ ngoại hối, BOJ nên chủ động tăng lãi suất nhằm giúp đồng yên tự cân bằng dựa trên các nền tảng kinh tế thực tế.

Trong bối cảnh giá dầu chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, Fed chưa vội lỏng tay với chính sách thắt chặt và các xung đột địa chính trị tiếp tục diễn biến phức tạp, áp lực đè nặng lên đồng yên dự báo sẽ còn kéo dài. Đối với chính quyền Tokyo, những chiến dịch can thiệp tài chính quy mô lớn có thể chỉ mang lại khoảng thời gian hoãn binh chứ chưa đủ sức làm đổi chiều xu thế chung của thị trường.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài phân tích này. Đừng quên tiếp tục đón đọc các bài viết chuyên sâu và tin tức kinh tế tài chính liên quan ngay bên dưới để không bỏ lỡ những diễn biến mới nhất.