Ngày 16/6, CNN dẫn lời ba nguồn thạo tin về các đánh giá tình báo Mỹ khẳng định Iran hiện đã nắm trong tay khả năng phong tỏa toàn bộ hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Điều này đồng nghĩa với việc sau hơn ba tháng đối đầu quân sự với Washington, Tehran đã có được một công cụ chiến lược mới đủ sức đe dọa nghiêm trọng đến nền kinh tế toàn cầu.
Iran chứng minh khả năng kiểm soát eo biển Hormuz
Dù Mỹ và Iran dự kiến ký kết thỏa thuận vào ngày 19/7 để tái mở eo biển Hormuz, tạo nền tảng cho các vòng đàm phán hạt nhân tiếp theo, cuộc xung đột vừa qua đã cho thấy Tehran hoàn toàn có thể cắt đứt tuyến giao thông hàng hải chiến lược này bất cứ lúc nào — và có thể tái diễn điều đó trong tương lai nếu muốn.
"Về thực chất, chúng ta đã trao cho Iran quyền làm chủ eo biển này — một thứ vũ khí thậm chí còn nguy hiểm hơn cả bom hạt nhân", một nguồn tin từ cộng đồng tình báo Mỹ chia sẻ. Theo người này, cuộc chiến đã làm đảo lộn hoàn toàn tư duy chiến lược của Tehran khi nhận ra giá trị của Hormuz như một đòn bẩy sau khi Washington chấp nhận thỏa hiệp.
Cùng ngày, Tướng Mohammad Akraminia, phát ngôn viên quân đội Iran, tuyên bố rằng cuộc đối đầu vừa qua với Mỹ và Israel đã giúp Tehran gia tăng sự tự tin và chứng minh khả năng trụ vững trước áp lực từ bên ngoài. Ông Akraminia nhấn mạnh, xung đột đã tôi luyện sức chiến đấu và phối hợp tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng nội địa phát triển, đồng thời giúp nước này triển khai các dòng tên lửa tối tân hơn và nhiều thế hệ máy bay không người lái (UAV) mới — đây đều là những vũ khí then chốt để Iran có thể phong tỏa hàng hải tại Hormuz.
Vị trí Iran và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Đòn tấn công có chọn lọc và lợi thế chiến lược mới
Theo đánh giá của tình báo Mỹ, Iran cũng rút ra bài học rằng họ có thể khai thác các đòn tấn công có mục tiêu vào hạ tầng năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh như một vũ khí hiệu quả trong chiến tranh phi đối xứng. Đây là lợi thế chiến lược mới được đúc kết từ cuộc xung đột, và Tehran hoàn toàn có thể tiếp tục tận dụng trong các kịch bản tương lai.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Iran sẽ không được hưởng bất kỳ điều khoản nào trong thỏa thuận khung nếu không đảm bảo lưu thông hàng hải liên tục tại Hormuz và tuân thủ đầy đủ những cam kết đã ký. Washington cho hay sẽ dần nới lỏng các biện pháp phong tỏa tương ứng với từng bước Iran khôi phục hoạt động đi lại trong vùng biển này.
Tuy nhiên, giới chuyên gia vận tải biển tỏ ra thận trọng khi nhận định rằng giao thông qua Hormuz khó có thể bình thường hóa trong ngắn hạn. Những điều khoản còn mơ hồ của thỏa thuận cùng với rủi ro an ninh tiềm ẩn khiến lưu lượng tàu thuyền nhiều khả năng chỉ phục hồi từng bước, kéo dài trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Xuồng cao tốc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran di chuyển trên vịnh Ba Tư tháng 4/2024. Ảnh: AFP
Iran vẫn giữ nguyên phần lớn tiềm lực quân sự
Một trong những yếu tố cốt lõi giúp Tehran tin tưởng có thể dùng eo biển Hormuz làm công cụ mặc cả là năng lực quân sự của nước này vẫn gần như còn nguyên vẹn sau hơn ba tháng giao tranh. Theo các nguồn thạo tin, Iran hiện còn sở hữu số lượng đáng kể tên lửa, bệ phóng, UAV và hàng trăm xuồng cao tốc — đủ để cản trở tàu thương mại hoặc rải thủy lôi phong tỏa Hormuz.
Các báo cáo tình báo Mỹ cũng ghi nhận Iran đang tái xây dựng năng lực công nghiệp quốc phòng với tốc độ nhanh hơn dự báo ban đầu và đã bắt đầu sản xuất trở lại một số dòng UAV thế hệ mới.
Nguy cơ "quả bom kinh tế" nếu đàm phán hạt nhân sụp đổ
Giới chức Mỹ đang lo ngại rằng Tehran đã tính đến những kịch bản tồi tệ nhất trong trường hợp đàm phán hạt nhân với Washington tan vỡ. Nếu điều đó xảy ra, Iran có thể thúc đẩy lực lượng Houthi tại Yemen phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb — tuyến hàng hải huyết mạch nối biển Đỏ với Ấn Độ Dương — một kịch bản được ví như "quả bom hạt nhân kinh tế".
Bab el-Mandeb hiện đóng vai trò đặc biệt trọng yếu với thương mại toàn cầu, nhất là khi Hormuz đã trải qua gián đoạn kéo dài. Nếu cả hai eo biển này bị phong tỏa đồng thời, kinh tế thế giới có thể đối mặt với cú sốc chưa có tiền lệ trong lịch sử hiện đại.
Sai lầm chiến lược của Washington
Những đánh giá mới nhất từ cộng đồng tình báo Mỹ đồng thời phơi bày những hệ quả dài hạn từ chiến dịch quân sự mà Tổng thống Donald Trump phát động nhằm vào Iran. Nhiều nguồn tin xác nhận Washington đã không lường trước quyết tâm của Tehran trong việc đóng cửa Hormuz.
Trước đây, Iran từng nhiều lần tuyên bố sẽ phong tỏa eo biển này nếu bị Mỹ hoặc Israel tấn công, nhưng chưa bao giờ thực thi. Một số quan chức Mỹ thừa nhận Washington đã tin rằng Tehran sẽ không mạo hiểm làm vậy, vì chính nền kinh tế Iran cũng sẽ chịu tổn thất nặng nề.
Binh sĩ lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tại cuộc diễu hành ở Tehran tháng 1/2025. Ảnh: AFP
Chính vì lối đánh giá đó, chính quyền Trump đã ưu tiên tiêu diệt các mục tiêu quân sự của Iran thay vì dốc lực ngăn chặn kịch bản phong tỏa eo biển. Chỉ vài ngày sau khi xung đột nổ ra, các quan chức Mỹ mới nhận ra họ đã phán đoán sai tình thế.
"Để mất quyền kiểm soát eo biển nhiều khả năng là sai lầm nghiêm trọng nhất trong giai đoạn đó, bởi chiến lược phong tỏa Hormuz của Iran cực kỳ khó bẻ gãy nếu Mỹ không huy động lực lượng ở quy mô lớn", một nguồn tin từng tham gia xây dựng kế hoạch tác chiến cho Mỹ nhận xét.
Bài toán chưa có lời giải
Trong suốt những tháng qua, cộng đồng tình báo Mỹ liên tục rà soát và điều chỉnh đánh giá về cách Iran sẽ vận dụng lợi thế Hormuz trong thời gian tới. Nhiều chuyên gia tin rằng Tehran đang ngày càng tự tin hơn sau khi đã chứng minh được hai khả năng: phong tỏa Hormuz và tập kích hạ tầng năng lượng chiến lược tại vùng Vịnh ngay trong cuộc đối đầu với Mỹ.
Điều khiến nhiều bên lo ngại là đến nay vẫn chưa rõ thỏa thuận mới sẽ ngăn Iran tái áp dụng chiến thuật phong tỏa bằng cơ chế nào — đặc biệt trong bối cảnh Mỹ đồng ý giảm bớt hiện diện quân sự tại khu vực và dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải cảng đối với Tehran.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu bạn quan tâm đến những diễn biến mới nhất liên quan đến eo biển Hormuz, tình hình Trung Đông và các điểm nóng địa chính trị toàn cầu, đừng bỏ qua các bài viết liên quan ngay bên dưới.
Ý kiến bạn đọc (0)