Vì sao nên tiêm vaccine phòng zona thần kinh?

Vì sao người lớn tuổi nên chủ động tiêm vaccine phòng zona thần kinh?

Zona thần kinh không chỉ là bệnh ngoài da đơn thuần — đây là tình trạng có thể để lại những biến chứng nghiêm trọng kéo dài nhiều năm, từ đau thần kinh mãn tính đến suy giảm thị lực và thính lực. Vaccine phòng zona hiện được xem là giải pháp chủ động hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe, đặc biệt với nhóm người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu.

Zona thần kinh hình thành như thế nào?

Căn nguyên của zona thần kinh là virus varicella-zoster — cũng chính là tác nhân gây ra bệnh thủy đậu. Sau khi cơ thể hồi phục khỏi thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn mà ẩn náu trong các mô thần kinh, có thể trong suốt nhiều thập kỷ. Đến khi hệ miễn dịch bị suy giảm vì tuổi cao, bệnh lý nền hoặc các thuốc ức chế miễn dịch, virus này tái hoạt động và bùng phát thành zona.

Biểu hiện phổ biến của bệnh gồm phát ban, mụn nước, ngứa, sốt, đau đầu và mệt mỏi. Nhiều người dễ nhầm tưởng đây chỉ là vấn đề da liễu thông thường. Nhưng trên thực tế, cơn đau thần kinh mà zona gây ra có thể dữ dội và dai dẳng hàng tháng, thậm chí nhiều năm sau khi da đã hoàn toàn lành lại.

Vaccine giảm nguy cơ mắc zona đến mức nào?

Lợi ích nổi bật nhất của việc tiêm phòng là khả năng ngăn ngừa bệnh ngay từ đầu. Vaccine zona tái tổ hợp Shingrix đã được ghi nhận hiệu quả vượt trội ở nhóm người từ 50 tuổi trở lên. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), Shingrix đạt hiệu quả trên 90% trong việc phòng ngừa zona và biến chứng đau dây thần kinh sau zona ở những người có hệ miễn dịch bình thường từ 50 tuổi.

Các công trình theo dõi dài hạn cũng cho thấy khả năng bảo vệ của vaccine duy trì ở mức cao trong nhiều năm. Một số dữ liệu ghi nhận hiệu quả bảo vệ vẫn đạt trên 80% sau khoảng 10 năm tiêm. Hiện tại, chưa có khuyến cáo tiêm nhắc định kỳ sau khi hoàn thành đủ hai liều, tuy nhiên giới khoa học vẫn đang tiếp tục theo dõi thời gian duy trì miễn dịch của vaccine.

Tiêm vaccine có giúp bệnh nhẹ hơn không?

Dù đã tiêm đầy đủ, một số ít người vẫn có thể mắc zona. Tuy nhiên, xác suất này khá thấp. Khi nhiễm đột phá xảy ra ở người đã tiêm, các triệu chứng thường ít nghiêm trọng hơn, thời gian bệnh ngắn hơn và nguy cơ xảy ra biến chứng cũng thấp hơn rõ rệt so với người chưa được chủng ngừa.

Trong số các biến chứng của zona, đau dây thần kinh sau zona là đáng lo ngại nhất. Người bệnh mô tả cảm giác đau rát, đau như bị điện giật hoặc cực kỳ nhạy cảm khi vùng da từng bị tổn thương chỉ bị chạm nhẹ. Tình trạng này có thể kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, gây trở ngại lớn cho giấc ngủ, vận động và các sinh hoạt hàng ngày. Vì biến chứng này vốn khó điều trị dứt điểm, chủ động phòng bệnh bằng vaccine có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Nguy cơ biến chứng ở mắt và tai

Zona có thể bùng phát ở vùng mặt và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng nếu virus tấn công các cơ quan cảm giác. Khi ảnh hưởng đến mắt, bệnh có thể dẫn đến viêm giác mạc, hình thành sẹo giác mạc, suy giảm thị lực, thậm chí mù lòa. Nếu virus xâm phạm dây thần kinh vùng tai và mặt, người bệnh có thể đối mặt với đau tai, ù tai, chóng mặt, giảm thính lực hoặc liệt mặt. Tiêm vaccine giúp giảm khả năng bùng phát zona, từ đó hạn chế nguy cơ xảy ra những biến chứng đặc thù này.

Ngoài ra, một số nghiên cứu gần đây còn ghi nhận rằng người tiêm vaccine zona có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ thấp hơn so với những người chưa tiêm. Cơ chế bảo vệ này chưa được làm rõ hoàn toàn. Các giả thuyết hiện nay nghiêng về hướng ngăn chặn virus tái hoạt động có thể làm giảm tình trạng viêm trong hệ thần kinh và mạch máu. Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực đang trong quá trình nghiên cứu và chưa được xem là chỉ định chính của vaccine.

Những ai cần tiêm vaccine zona?

CDC khuyến cáo tất cả người từ 50 tuổi trở lên nên tiêm hai mũi vaccine zona, với khoảng cách giữa hai liều từ 2 đến 6 tháng. Nhóm người từ 18 tuổi đang có tình trạng suy giảm miễn dịch hoặc có nguy cơ suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc phác đồ điều trị cũng thuộc đối tượng được khuyến cáo tiêm chủng. Ngay cả người đã từng mắc zona vẫn có thể tiêm để phòng ngừa tái phát, song cần trao đổi với bác sĩ để xác định thời điểm thích hợp nhất.

Cần lưu ý rằng vaccine không có tác dụng điều trị zona đang trong giai đoạn cấp tính. Người đang có triệu chứng cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Thuốc kháng virus phát huy hiệu quả tốt nhất khi được dùng ngay trong những ngày đầu sau khi phát ban xuất hiện.

Lối sống hỗ trợ phòng ngừa

Song song với việc tiêm chủng, duy trì sức khỏe tổng thể cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa zona. Ngủ đủ giấc, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính và thăm khám kịp thời khi có dấu hiệu đau rát một bên cơ thể kèm mụn nước là những bước không thể bỏ qua. Đặc biệt với người cao tuổi hoặc người có hệ miễn dịch suy yếu, phát hiện và điều trị sớm sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ đau thần kinh kéo dài và các biến chứng nặng.

Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu thấy thông tin hữu ích, đừng bỏ qua các bài viết liên quan bên dưới — chúng tôi tin rằng bạn sẽ tìm thấy thêm nhiều kiến thức sức khỏe thiết thực cho bản thân và gia đình.