Thảm họa môi trường toàn cầu từ ý tưởng trung tâm dữ liệu vũ trụ của Musk và Bezos

Ý tưởng xây dựng hạ tầng trung tâm dữ liệu ngoài không gian do hai tập đoàn công nghệ SpaceX của tỷ phú Elon Musk cùng Blue Origin của Jeff Bezos khởi xướng đang đối mặt với nhiều nguy cơ gây ô nhiễm tàn phá, có thể trực tiếp làm suy thoái lớp khí quyển bảo vệ Trái Đất.

Tranh cãi pháp lý và những cảnh báo về đe dọa sinh thái

Theo nguồn tin từ Guardian, hai doanh nhân Elon Musk và Jeff Bezos đã vạch ra định hướng phát triển hệ thống các trạm dữ liệu quy mô lớn trong không gian, vận hành dựa trên các vệ tinh tích hợp nền tảng tính toán lưu thông xung quanh quỹ đạo Trái đất. Các bước chuẩn bị hồ sơ pháp lý hiện đang được hoàn thiện để đệ trình lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) thẩm định và chấp thuận.

Dù vậy, hàng loạt liên minh phi lợi nhuận bao gồm Public Employees for Environmental Responsibility (PEER), DarkSky International cùng Earthjustice đã nộp đơn yêu cầu FCC khẩn cấp đình chỉ việc phê duyệt các giấy phép mới dành cho mô hình trạm dữ liệu không gian này do những mối hốt hoảng về hệ lụy đối với môi trường sinh thái Trái Đất.

Thực tế cho thấy, chất thải độc hại đến từ các vệ tinh cùng tên lửa bốc cháy khi quay trở về và xuyên qua tầng khí quyển đang tích tụ với mật độ gia tăng tại tầng bình lưu. Những phương tiện vũ trụ này phóng thích hàng loạt muội than đen, oxit nhôm, các loại kim loại hiếm cùng muôn vàn hợp chất nguy hại chưa thể lường trước tác động. Những nội dung cảnh báo từ hồ sơ khiếu nại chỉ ra mối lo ngại về nguy cơ thủng tầng ozone, đẩy một bộ phận cộng đồng trước hiểm họa phơi nhiễm tia cực tím ở cường độ cao, đồng thời gây ô nhiễm ánh sáng nghiêm trọng tàn phá hệ động vật hoang dã, hoạt động nghiên cứu thiên văn lẫn các giá trị văn hóa truyền thống của người bản địa. Nguy hiểm hơn, toàn bộ lượng chất thải này đều có khả năng chìm lắng ngược trở lại Trái Đất.

Sự bùng nổ chòm vệ tinh và tác động hóa học lên khí quyển

Bắt đầu từ năm 2025, nhằm xoa dịu áp lực tiêu tốn tài nguyên trên đất liền trong bối cảnh khối lượng tính toán bùng nổ, một số tập đoàn công nghệ hàng đầu đã đề xuất giải pháp đưa các trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo. Vào tháng 6, doanh nghiệp do Elon Musk đồng sáng lập là SpaceX đã chính thức công bố thiết kế vệ tinh AI1, bước đệm phục vụ cho hệ thống xử lý dữ liệu ngoài Trái Đất.

Dựa trên thống kê từ Cơ quan Vũ trụ châu Âu, lượng vệ tinh đang vận hành trên không gian đã chứng kiến mức tăng trưởng phi mã, nhảy vọt từ con số 1.400 ở thời điểm năm 2015 lên tới 15.000 hiện tại. Động lực chính đằng sau sự gia tăng đột biến này đến từ mạng lưới vệ tinh khổng lồ Starlink trực thuộc SpaceX, hiện chiếm giữ quy mô vượt mốc 10.000 thiết bị.

Hình ảnh mô phỏng vệ tinh AI1, trung tâm dữ liệu trong không gian của SpaceX. Ảnh: SpaceX

Trích dẫn phân tích từ Space, quá trình phóng thiết kế vệ tinh sẽ xả trực tiếp khói muội than đen vào các tầng khí quyển cao hơn, với thời gian lưu lại kéo dài từ 2,5 đến 3 năm. Do đó, mức độ hủy hoại của các chất ô nhiễm này cao gấp khoảng 540 lần so với khí thải xả ra từ những nguồn vận hành trên bề mặt như nhà máy điện, xe hơi hay tàu thuyền.

"Hoạt động xả thải từ lĩnh vực công nghệ không gian chẳng khác nào một cuộc thử nghiệm địa kỹ thuật không chịu sự kiểm soát, tiềm ẩn vô số thảm họa môi trường khôn lường và cực kỳ nghiêm trọng", Eloise Marais - giáo sư nghiên cứu về chất lượng không khí và hóa học khí quyển tại Đại học College London khẳng định.

Mối đe dọa dai dẳng đối với tài nguyên và nhiệm vụ không gian

Khi khép lại chu kỳ hoạt động sau thời gian 5-15 năm kể từ lúc phóng, quá trình phân rã của các vệ tinh sẽ giải phóng kim loại và xả chất thải nguy hại vào tầng bình lưu. Mối nguy cơ này đã được các nhà khoa học chứng thực vào cuối năm 2023 qua một dự án nghiên cứu do NOAA tài trợ. Kết quả thu được phát hiện sự xuất hiện của kim loại bên trong những hạt sol khí axit sulfuric — thành phần nòng cốt cấu tạo nên lớp sol khí tại tầng bình lưu. Dù các hạt này đóng vai trò then chốt giúp duy trì nhiệt độ Trái Đất, phản xạ bức xạ Mặt Trời, đồng thời ngăn cản khí nhà kính cùng chất thải từ bên dưới xâm nhập lên tầng ozone, hậu quả toàn diện từ dạng ô nhiễm kim loại này vẫn là một ẩn số.

Rủi ro từ vật liệu phức tạp và sự khan hiếm nguyên liệu

Theo đánh giá của Steve Volz - cựu lãnh đạo bộ phận quản lý vệ tinh thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), hành động đưa hàng triệu thiết bị vệ tinh mới lên quỹ đạo sẽ tạo ra thách thức môi trường vô cùng lớn, do vô số hợp chất vật liệu phức tạp sẽ bốc cháy và xả độc tố vào không khí lúc kết thúc vòng đời.

Đồng quan điểm, Cole Donovan - nguyên chuyên gia hoạch định chính sách không gian của NOAA, hiện công tác tại tổ chức phi lợi nhuận Stand Up for Science, đưa ra nhận xét rằng các trạm dữ liệu không gian đòi hỏi khối lượng nguyên liệu cực lớn gồm kim loại hiếm cùng các nguồn tài nguyên thiên nhiên vốn đã cạn kiệt, dẫn đến việc gia tăng áp lực ô nhiễm ngay trên bề mặt Trái Đất.

Nghi vấn về tính bền vững từ NASA

Trong hồ sơ kiến nghị gửi tới FCC, các tổ chức phi lợi nhuận cũng nhấn mạnh nhận định từ NASA, cho rằng phương án do Blue Origin cùng SpaceX đưa ra vẫn chưa chứng minh được tính khả thi lẫn khả năng duy trì bền vững trong việc giảm thiểu tác động môi trường — điển hình như khâu giải quyết rác thải quỹ đạo hay xử lý vệ tinh hết hạn dùng. Đồng thời, sự hiện diện của mật độ vệ tinh quá lớn còn đe dọa trực tiếp tới sự an toàn của các hành trình thám hiểm vũ trụ trong tương lai.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hãy tiếp tục khám phá các nội dung phân tích sâu sắc và hấp dẫn khác ngay bên dưới!