Làng Gốm Đỏ Vĩnh Long Đứng Trước Nguy Cơ Mai Một Vì Cạn Kiệt Nguyên Liệu
Trong sáu tháng qua, ông Lê Ngọc Hùng, 53 tuổi, chủ một cơ sở gốm sứ truyền thống tại làng nghề Mang Thít, đã trải qua thời kỳ hết sức khó khăn do nguồn đất sét thiết yếu cho sản xuất gần như đã cạn kiệt.
Gia đình ông Hùng đã gắn bó với nghề gốm đỏ qua hơn 50 năm. Cơ sở sản xuất của họ, có diện tích hơn 11.000 m2 và được đầu tư hàng chục tỷ đồng vào máy móc, từng là nguồn thu nhập ổn định cho khoảng 40 lao động với mức lương khoảng 500.000 đồng mỗi ngày.
Ông Hùng chia sẻ, "Trung bình mỗi ngày, cơ sở cần từ 3 đến 5 m3 đất sét, nhưng suốt nửa năm nay, nguồn nguyên liệu tại địa phương đã không còn."
Vì thiếu đất, nhà máy buộc phải duy trì hoạt động cầm chừng. Doanh thu hàng tháng, từng đạt 1-1,5 tỷ đồng, nay đã sụt giảm hơn 10 lần, thậm chí có những tháng không phát sinh bất kỳ khoản thu nào. Nhiều thợ lành nghề phải nghỉ việc hoàn toàn hoặc chỉ làm việc nửa ngày, số thời gian còn lại đi bán vé số để mưu sinh.
Ông Hùng đã thử tìm mua đất từ các dự án nạo vét luồng lạch, tuy nhiên, loại nguyên liệu này lại có độ dẻo kém, không thể tạo ra màu đỏ đặc trưng. Các sản phẩm sau khi nung dễ bị nứt, tỷ lệ hao hụt cao, đồng thời chi phí sản xuất tăng khiến việc tiêu thụ trở nên khó khăn hơn.
Nguồn đất sét dành cho việc sản xuất gạch và gốm đỏ tại Vĩnh Long đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng. Ảnh: An Bình
Ngành Gốm Đỏ Vĩnh Long Đối Mặt Với Thách Thức Lớn
Tương tự, cơ sở của ông Nguyễn Văn Buôi, 65 tuổi, cũng buộc phải cắt giảm quy mô sản xuất. Ông Buôi đã gắn bó với nghề gốm hàng chục năm, hiện sở hữu một ngôi nhà ba gian hai chái rộng 300 m2, được xây dựng chủ yếu từ gốm đỏ Vĩnh Long.
Ông Buôi khẳng định rằng "Đất nung ở đây mang lại màu sắc và chất lượng độc đáo mà không nơi nào khác có được." Ông cho biết thêm rằng hơn một năm qua, cơ sở của ông đã dừng sản xuất gốm mỹ nghệ xuất khẩu, chỉ duy trì quy mô nhỏ để bảo tồn nghề và phục vụ khách du lịch.
Bà Đoàn Thị Ngọc Diệp, Chủ tịch Hiệp hội Gạch, gốm mỹ nghệ tỉnh Vĩnh Long, thông tin rằng địa phương có khoảng 50 doanh nghiệp chuyên sản xuất gạch, gốm xuất khẩu, tạo công ăn việc làm cho khoảng 2.000 người lao động. Mỗi năm, các cơ sở này cần hơn 200.000 m3 đất sét để duy trì hoạt động.
Trước đây, nguồn nguyên liệu chính thường được lấy từ việc người dân cải tạo lớp đất mặt ở những thửa ruộng gò cao. Tuy nhiên, từ đầu năm 2024, hoạt động khai thác nguồn đất này đã không còn được cấp phép. Sau khi sử dụng hết lượng dự trữ còn lại, nhiều doanh nghiệp phải ngừng hẳn sản xuất hoặc chỉ hoạt động cầm chừng.
Các sản phẩm gốm đỏ Vĩnh Long chủ yếu được xuất khẩu sang thị trường châu Âu, mang về kim ngạch khoảng 450 tỷ đồng mỗi năm. Do vẫn chưa tìm được nguồn nguyên liệu thay thế ổn định, các doanh nghiệp hiện không dám tiếp nhận các đơn hàng mới.
Bà Diệp cảnh báo: "Nếu tình hình này tiếp diễn, nhiều cơ sở sẽ buộc phải đóng cửa, lao động mất việc và nguy cơ mai một làng nghề là rất lớn."
Làng nghề gạch gốm đỏ truyền thống nằm dọc theo kênh Thầy Cai tại Vĩnh Long. Ảnh: An Bình
Nỗ Lực Tìm Kiếm Giải Pháp Và Những Trở Ngại
Hiệp hội cùng các doanh nghiệp đã gửi kiến nghị đến tỉnh, đề xuất khảo sát và cấp phép khai thác đất sét tại các vùng gò cao thuộc những huyện như Tam Bình, Trà Ôn, Bình Tân và thị xã Bình Minh (trước đây). Theo các đơn vị này, giải pháp này không chỉ cung cấp nguyên liệu cho làng nghề mà còn giúp hạ thấp mặt ruộng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sản xuất nông nghiệp.
Ông Đặng Văn Chính, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Vĩnh Long, vào ngày 15/6 đã thông báo rằng tỉnh đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường thực hiện điều tra, đánh giá và xây dựng phương án quản lý địa chất, khoáng sản cho giai đoạn 2021-2030, với tầm nhìn đến năm 2050.
Dự án này sẽ tiến hành khảo sát, bổ sung các khu vực có tiềm năng đất sét nhằm mở rộng vùng nguyên liệu, đồng thời xây dựng khuôn khổ pháp lý vững chắc cho việc bảo vệ, thăm dò và khai thác khoáng sản.
Trong thời gian chờ đợi kết quả khảo sát, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất Hiệp hội tìm mua đất sét từ các mỏ đang được phép khai thác tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Tuy nhiên, đại diện Hiệp hội cho rằng đất sét từ các địa phương khác không đáp ứng được các yêu cầu về độ dẻo, màu sắc và chất lượng đặc trưng của gốm đỏ Vĩnh Long. Các loại nguyên liệu thay thế đã được thử nghiệm trong thời gian qua cũng chưa cho ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn thương mại.
Một vài sản phẩm từ làng nghề truyền thống được trưng bày tại "con đường gốm đỏ" ở trung tâm tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: An Bình
Lịch Sử Hào Hùng Và Tầm Nhìn Phát Triển Tương Lai
Làng gạch, gốm đỏ Vĩnh Long, với lịch sử hình thành hơn 100 năm, được công nhận là một trong những làng nghề lớn nhất tại Đồng bằng sông Cửu Long. Khoảng 20 năm về trước, đây là thời kỳ hoàng kim, làng nghề trải dài 30 km qua Thành phố Vĩnh Long, huyện Long Hồ và Mang Thít, với hơn 3.000 lò hoạt động sôi nổi.
Hiện tại, toàn khu vực chỉ còn khoảng 800 lò, tập trung chủ yếu dọc theo kênh Thầy Cai đến khu vực giáp ranh sông Cổ Chiên, một nhánh của sông Mekong.
Cuối năm 2024, UBND tỉnh Vĩnh Long đã thông qua quy hoạch khu lò gạch, gốm có diện tích hơn 3.060 ha tại các xã Mỹ An, Mỹ Phước, Nhơn Phú và Hòa Tịnh thuộc huyện Mang Thít (cũ). Khu vực này được định hướng phát triển thành một điểm du lịch trọng điểm, kết hợp giữa việc bảo tồn làng nghề truyền thống và phát triển các dịch vụ, kinh tế sáng tạo.
Tỉnh cũng đang kêu gọi nguồn vốn xã hội hóa khoảng 3.500 tỷ đồng nhằm phát triển làng gạch, gốm thành một điểm đến du lịch hấp dẫn. Tuy nhiên, theo đánh giá từ các doanh nghiệp, kế hoạch hồi sinh làng nghề này sẽ gặp nhiều khó khăn nếu vấn đề nguồn đất sét cốt lõi chưa được giải quyết triệt để.
Cảm ơn quý độc giả đã theo dõi bài viết này. Chúng tôi hy vọng bạn đã có cái nhìn sâu sắc về tình hình làng nghề gốm đỏ Vĩnh Long. Mời bạn tiếp tục khám phá những bài viết khác để cập nhật thông tin và kiến thức đa dạng.
Ý kiến bạn đọc (0)