Các quốc gia vùng Vịnh tăng tốc rót vốn cho các tuyến ống dẫn dầu né eo biển Hormuz
Các quốc gia tại vùng Vịnh đang gấp rút mở rộng hệ thống đường ống vận chuyển trị giá hàng tỷ USD nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào lộ trình đi qua eo biển Hormuz.
Thời điểm trước khi bùng nổ chiến sự Trung Đông, tuyến hàng hải chiến lược qua eo biển Hormuz tiếp nhận trung bình khoảng 15 triệu thùng dầu xuất phát từ vịnh Ba Tư mỗi ngày. Dù vậy, phần lớn lưu lượng này có thể sẽ chuyển sang các lộ trình khác trong vài năm tới.
Nhằm đưa nguồn dầu mỏ tiếp cận trực tiếp các cảng thuộc Biển Đỏ, vịnh Oman hay kênh đào Suez, hàng loạt quốc gia vùng Vịnh đang tích cực lên phương án đầu tư hàng tỷ USD để phát triển hệ thống đường ống mới.
Giới phân tích, các quan chức chính phủ cùng doanh nghiệp năng lượng cho biết, ít nhất 7 dự án đường ống quy mô lớn hiện nằm trong diện đang thi công, lên kế hoạch hoặc đưa ra thảo luận. Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá dầu duy trì ở mức thuận lợi và Iran tiếp tục tạo sức ép lên eo biển Hormuz.
Đường ống vận chuyển dầu ở Fujairah, UAE. Ảnh: AFP
Hàng loạt hạ tầng đường ống chiến lược được đẩy mạnh triển khai
Số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) chỉ ra rằng, hai cơ sở hạ tầng gồm tuyến Habshan - Fujairah (UAE) và tuyến Đông - Tây (Arab Saudi) từng dư thừa tổng công suất từ 3,5-5,5 triệu thùng/ngày trước thời điểm xung đột. Tuy nhiên, hai mạng lưới này hiện đã vận hành gần như hết công suất.
Để đáp ứng nhu cầu gia tăng lượng dầu né tuyến đường qua Hormuz, Công ty dầu khí quốc doanh Abu Dhabi đang đẩy nhanh tiến độ đầu tư 3 tỷ USD cho dự án đường ống mới dài 300 km hướng về cảng Fujairah.
Tuyến ống mới được thiết kế chạy song song với tuyến Habshan - Fujairah hiện hữu, dự kiến nâng khả năng cung ứng thêm trên 1,2 triệu thùng mỗi ngày. Dữ liệu từ đơn vị phân tích Kpler ghi nhận dự án này đã khởi động từ trước khi xung đột nổ ra và hiện hoàn thành khoảng một nửa khối lượng công việc.
Dù thời hạn hoàn thành ban đầu được đặt ra vào đầu năm 2027, Kpler nhận định mốc giữa năm này sẽ thực tế hơn do phải tiến hành mở rộng cảng Fujairah. Chuyên gia cấp cao Victoria Grabenwöger thuộc Kpler đánh giá kế hoạch này "trở nên khả thi trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa".
Tuyến Đông - Tây (xanh lá) của Arab Saudi và tuyến Habshan - Fujairah (màu tím) của UAE. Nguồn:S&P
Cùng thời điểm, Arab Saudi đang cân nhắc phương án bổ sung 2 triệu thùng/ngày cho năng lực vận chuyển của tuyến Đông - Tây. Hệ thống này đảm nhận việc chuyển dầu từ trạm xử lý Abqaiq, băng qua vùng sa mạc để cập cảng Yanbu nằm trên bờ Biển Đỏ, trước khi hàng được bốc lên tàu di chuyển về phía bắc qua kênh đào Suez hoặc xuống phía nam ra biển Arab.
Bài toán tái thiết tuyến xuất khẩu của Iraq
Là nhà sản xuất dầu lớn thứ hai trong khối OPEC, Iraq chịu tổn thất nặng nề bởi sự gián đoạn qua tuyến hàng hải Hormuz. Việc này khiến sản lượng khai thác tháng 6 của quốc gia này giảm hơn 50%, rơi xuống ngưỡng xấp xỉ 1,9 triệu thùng mỗi ngày so với mức khoảng 4,2 triệu thùng trước đó.
Do khoảng 90% nguồn thu ngân sách phụ thuộc vào hoạt động xuất khẩu năng lượng, chính quyền Baghdad buộc phải cấp tập tìm kiếm các lộ trình thay thế. Trong số các dự án, nổi bật là tuyến dẫn dầu từ trung tâm xuất khẩu Basra — nơi từng đạt lưu lượng trên 3 triệu thùng/ngày — kết nối đến cảng Ceyhan thuộc Thổ Nhĩ Kỳ trên bờ Địa Trung Hải.
Mạng lưới trên còn bao gồm một nhánh dẫn tới cảng Baniyas của Syria. Thỏa thuận thực hiện dự án này đã được ký kết hôm 17/7 giữa đại diện Công ty Dầu khí Syria Youssef Qablawi và đại diện Công ty Dầu khí Basra Bassem Abdul Karim Nasr.
Xét về dài hạn, khả năng vận chuyển đến Baniyas (Syria) có thể đạt khoảng 2 triệu thùng/ngày, khu vực được Bộ Ngoại giao Mỹ đánh giá là "hành lang năng lượng quan trọng". Đánh giá về triển vọng này, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng: "Còn rất nhiều dư địa để Iraq cải thiện, tăng sản lượng dầu, giảm phụ thuộc vào các láng giềng".
Đồng thời, giới chức Iraq đang trao đổi với Jordan để thúc đẩy tuyến đường ống nối Basra với Aqaba. Khi hoàn thành, nguồn dầu qua đây sẽ theo Biển Đỏ hoặc kênh đào Suez để tiếp cận thị trường châu Á cùng các khu vực tiêu thụ khác.
Mạng lưới đường ống dầu khí Iraq. Trong đó, các đường đứt đậm là kế hoạch xây dựng và nhạt là không sử dụng. Nguồn:S&P
Thách thức về chi phí vận tải và rủi ro an ninh
Nhóm chuyên gia tại Goldman Sachs dự báo tổng lưu lượng từ các tuyến đường ống tránh eo biển Hormuz có thể đạt 3,8 triệu thùng/ngày vào cuối năm sau và nâng lên mức 7,3 triệu thùng/ngày vào thời điểm cuối năm 2028. Nếu đạt được các mốc này, khoảng 60% lượng dầu xuất khẩu của vùng Vịnh (so với mức 23 triệu thùng/ngày thời điểm trước xung đột) sẽ không còn phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
Mặc dù giúp tối ưu hóa khả năng quản trị rủi ro, các tuyến đường ống mới lại phát sinh bài toán chi phí. Những siêu tàu dầu dung tích 2 triệu thùng vốn có chi phí vận chuyển tối ưu cho chặng xa lại không thể lưu thông qua kênh đào Suez sau khi nhận hàng từ cảng Yanbu.
Mặt khác, hướng vận chuyển từ vịnh Ba Tư tới Địa Trung Hải ngược dòng với thị trường tiêu thụ chính tại châu Á. Do đó, tàu chở dầu sẽ phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng ở điểm cực nam châu Phi, khiến hành trình kéo dài đáng kể và đẩy chi phí lên cao.
Bên cạnh đó, giải pháp đường ống không đảm bảo an toàn tuyệt đối trước các mối đe dọa an ninh khu vực. Lộ trình đưa dầu từ Arab Saudi ra Biển Đỏ vẫn nằm trong tầm đe dọa từ lực lượng Houthi tại Yemen — nhóm vũ trang từng nhiều lần gây mất an toàn hàng hải tại khu vực eo biển Bab el-Mandeb nối Biển Đỏ với vịnh Aden.
Ngay cả những công trình nằm xa lãnh thổ Iran cũng nguy cơ trở thành mục tiêu tấn công của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hoặc lực lượng đồng minh. Thực tế vào tháng 5/2019, tuyến Đông - Tây của Arab Saudi từng buộc phải tạm ngưng vận hành sau sự cố bị máy bay không người lái của Houthi tập kích.
Nhìn nhận về thực trạng này, nhà sáng lập hãng tư vấn Rapidan Energy, ông Bob McNally cho rằng "vấn đề không nằm ở tuyến đường thủy". Chuyên gia này phân tích thêm: "Iran vẫn có thể sử dụng vũ khí để tấn công các cơ sở bốc dỡ dầu, trạm bơm, các đầu mối cuối tuyến, những cảng xuất và bể chứa dọc theo các đường ống này".
Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài phân tích chuyên sâu này. Đừng quên tiếp tục khám phá thêm nhiều thông tin thời sự và bài viết chất lượng ngay bên dưới!
Ý kiến bạn đọc (0)