Giải mã nguyên nhân Trung Quốc đột ngột cắt giảm lượng lớn dầu thô nhập khẩu

Việc thị trường tiêu thụ dầu thô hàng đầu thế giới bất ngờ thu hẹp quy mô nhập khẩu xuống mốc thấp nhất trong vòng một thập kỷ qua đang tạo nên một bài toán hóc búa đối với giới phân tích cũng như ngành năng lượng toàn cầu.

Giai đoạn 5 năm vừa qua chứng kiến quốc gia tỷ dân này duy trì sức mua ổn định ở mức bình quân 11,5 triệu thùng mỗi ngày. Mặc dù vậy, kể từ thời điểm tháng 4 cho đến nay, khối lượng hàng nhập khẩu đã sụt giảm mạnh mẽ, chỉ còn duy trì ở mức 8 triệu thùng/ngày.

Nếu tính riêng trong tháng 6, nguồn cung ứng dầu từ nước ngoài đổ về quốc gia này đã sụt giảm tới khoảng 41% so với cùng kỳ năm trước, chạm ngưỡng 29,3 triệu tấn – mức đáy thấp nhất ghi nhận được trong gần 10 năm qua. Số liệu tổng hợp từ Hải quan Trung Quốc cho thấy, tính gộp trong suốt nửa đầu năm, tổng lượng nhiên liệu nhập khẩu vào nước này đã giảm đi 11%.

Xu hướng giảm mua rõ rệt từ phía Trung Quốc đã trở thành tác nhân kìm hãm đà tăng của giá nhiên liệu trên thị trường quốc tế, đồng thời làm dấy lên hàng loạt mối băn khoăn lớn. Theo ghi nhận từ Reuters, các chuyên gia quan sát quốc tế hiện tại đang cảm thấy lúng túng trước câu hỏi bằng phương thức nào mà cường quốc nhập khẩu dầu mỏ số một hành tinh này có thể cắt giảm mạnh nhu cầu đến thế, và liệu tình trạng này sẽ diễn ra trong bao lâu.

Nhận định về vấn đề này, bà Michal Meidan, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu năng lượng Trung Quốc thuộc Viện Nghiên cứu năng lượng Oxford, bày tỏ rằng mức độ mơ hồ là vô cùng lớn do giới chuyên gia chưa thể thấu hiểu một cách tường tận những diễn biến cốt lõi đã xảy ra.

Đồng quan điểm trên, các chuyên gia phân tích thuộc ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan) cũng xác nhận rằng dấu hỏi lớn nhất bao trùm thị trường lúc này chính là thời điểm Trung Quốc tiến hành gom hàng trở lại. Nhóm chuyên gia dự báo thêm rằng nếu quốc gia này tiếp tục giữ vị thế đứng ngoài quan sát trong một thời gian dài, xu hướng giá dầu thế giới chắc chắn sẽ còn phải chịu áp lực giảm.

Sản lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc (nghìn thùng/ngày). Nguồn: Reuters

Vào thời điểm hiện tại, có tới một nửa tổng lượng dầu thô nhập khẩu vào Trung Quốc được đưa vào các nhà máy lọc dầu để chuyển hóa thành nhiên liệu cung ứng cho ngành giao thông vận tải. Những tác động cụ thể từ cuộc xung đột khu vực Trung Đông tác động lên sức tiêu thụ xe điện vẫn là một ẩn số, đặc biệt trong bối cảnh giá xăng dầu đã hạ nhiệt về ngưỡng giao dịch trước khi chiến sự nổ ra.

Các dòng xe chạy điện thuần túy cùng với xe lai hybrid đã chiếm tới 62% tổng lượng xe mới bán ra thị trường vào tháng trước. Dù vậy, tổng lượng ô tô tiêu thụ trong 6 tháng đầu năm vẫn chịu mức sụt giảm lên tới hàng trăm nghìn chiếc. Tiến trình chuyển đổi sang phương tiện điện hóa đang có dấu hiệu chậm nhịp và thực tế là 87% lượng xe đang lưu thông trên đường vẫn sử dụng động cơ đốt trong truyền thống.

Giới chuyên gia nhận định rằng nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu cho vận tải sẽ dịch chuyển theo xu hướng giảm dần theo thời gian. Nhà phân tích Ye Lin thuộc đơn vị tư vấn Rystad đưa ra góc nhìn rằng biến động xung đột tại Trung Đông đóng vai trò như một chất xúc tác đẩy nhanh tiến trình này, giúp người tiêu dùng gia tăng mức độ tin tưởng khi chuyển sang sử dụng các loại ô tô điện và xe tải điện.

Theo số liệu thống kê mới nhất do Rystad cập nhật, mức tiêu thụ đối với mặt hàng xăng và dầu diesel tại Trung Quốc đã sụt giảm lần lượt là 6,6% và 6,9%. Các tỷ lệ sụt giảm thực tế này vượt xa so với mức dự báo được đưa ra trước thời điểm xung đột là giảm 3,5% đối với xăng và 3% đối với diesel. Vào tháng trước, chính quyền Bắc Kinh cũng đã công bố định hướng chiến lược đến năm 2030, trong đó yêu cầu các dòng xe tải hạng nặng chạy điện và sử dụng năng lượng mới phải đạt tỷ trọng 40% lượng phân phối mới.

Nguồn tài nguyên dầu thô và các chế phẩm hóa dầu khác còn đóng vai trò nguyên liệu thiết yếu cho các hoạt động sản xuất công nghiệp. Bà Michal Meidan phân tích thêm rằng mức tiêu thụ phân khúc này của Trung Quốc sẽ đối mặt với xu hướng suy giảm nếu các bất ổn địa chính trị tiếp tục kìm hãm đà tăng trưởng của kinh tế nội địa hoặc làm suy yếu các thị trường tiêu thụ hàng xuất khẩu.

Chuyên gia này nhấn mạnh rằng khía cạnh chưa được đánh giá một cách đúng mực và toàn diện chính là bức tranh kinh tế vĩ mô tổng thể, vốn là một câu hỏi mang tính quyết định, chi phối trực tiếp đến sức mua dầu mỏ lẫn các hoạt động vận hành công nghiệp tại Trung Quốc.

Mặc dù vậy, cho đến thời điểm hiện tại, hệ thống dữ liệu liên quan đến hoạt động sản xuất cũng như xuất khẩu của quốc gia này vẫn ghi nhận những tín hiệu rất lạc quan. Kim ngạch xuất khẩu trong tháng vừa qua thậm chí đã vượt qua các kịch bản dự tính của giới kinh tế học khi chạm mốc hơn 412 tỷ USD, đạt mức tăng trưởng 27% so với cùng kỳ năm trước và xác lập đỉnh cao nhất kể từ mốc tháng 10/2021.

Bên cạnh đó, chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) ghi nhận trong tháng 6 cũng duy trì đà tăng trưởng đều đặn nhờ vào lượng đơn đặt hàng mới duy trì được sự ổn định, áp lực từ chi phí đầu vào có xu hướng giảm bớt cùng với những chuyển biến tích cực từ thị trường lao động.

Kho chứa dầu của Tổng công ty Dầu khí ngoài khơi quốc gia Trung Quốc (CNOOC) tại Trạm Giang. Ảnh: Reuters

Không chỉ đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng và sản xuất trong nước, lượng dầu thô nhập khẩu về còn được phân bổ cho mục đích dự trữ quốc gia. Trong năm ngoái, phía Bắc Kinh từng triển khai một đợt thu mua quy mô lớn để tích lũy dầu, song hoạt động này đã bị đình chỉ kể từ thời điểm xung đột Trung Đông bùng phát. Do chính quyền Bắc Kinh luôn giữ bí mật về quy mô của hệ thống kho dự trữ cũng như các số liệu về lượng dầu hiện có và chiến lược tiếp theo, giới chuyên gia quốc tế thừa nhận rất khó định vị chính xác thời điểm và quy mô mà Trung Quốc sẽ tái khởi động hoạt động mua dầu dự trữ.

Trong giai đoạn đẩy mạnh tích trữ của năm ngoái, giá dầu tiêu chuẩn Brent chỉ duy trì giao dịch ở biên độ từ 58 đến 83 USD cho mỗi thùng, trái ngược với mức giá hiện tại đang neo quanh ngưỡng 85 USD. Do đó, các nhà phân tích đưa ra giả định rằng Trung Quốc có thể sẽ chỉ nối lại chiến dịch thu mua tích trữ nếu giá dầu trên thị trường thế giới điều chỉnh xuống dưới mốc 70 USD/thùng.

Bà June Goh, chuyên gia phân tích cấp cao tại tổ chức Sparta Commodities, nhận định rằng Trung Quốc vẫn sẽ duy trì việc nhập khẩu dầu để làm đầy các kho chứa chiến lược, bất chấp xu hướng suy giảm nhu cầu trong dài hạn. Trước đó vào tháng 5, Thủ tướng Lý Cường khi tới thị sát một cơ sở hạ tầng dầu mỏ cũng đã đưa ra chỉ đạo về việc phải nâng cao năng lực dự trữ quốc gia.

Bà Goh đưa ra dự báo rằng dưới tác động của làn sóng điện hóa phương tiện giao thông như hiện nay, khối lượng dầu nhập thô nhập khẩu mỗi tháng của Trung Quốc có khả năng sẽ bình ổn trong khoảng từ 8 đến 9 triệu thùng một ngày sau khi tình hình vùng Vịnh ổn định trở lại. Dù vậy, trong kịch bản Bắc Kinh quyết định kích hoạt một chiến dịch tích trữ chiến lược mới, chỉ số này hoàn toàn có thể tăng tốc lên ngưỡng từ 9,5 đến 11 triệu thùng mỗi ngày.

Thêm vào đó, một biến số quan trọng khác có khả năng can thiệp vào nhu cầu tiêu thụ dầu của Trung Quốc chính là các định hướng trong chính sách xuất khẩu sản phẩm nhiên liệu của quốc gia này. Vào giai đoạn căng thẳng liên quan đến Iran diễn ra, Bắc Kinh từng áp dụng biện pháp siết chặt hạn ngạch xuất khẩu mặt hàng xăng, dầu diesel cùng với nhiên liệu dùng cho máy bay.

Vào đầu tháng này, phía Trung Quốc đã chủ động dỡ bỏ tạm thời các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với các loại nhiên liệu. Theo nhận định từ ING, động thái điều chỉnh này có thể tạo điều kiện cho các tổ hợp lọc hóa dầu gia tăng công suất vận hành, từ đó tạo ra lực đỡ cho nhu cầu tiêu thụ nguồn nhiên liệu đầu vào.

Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn chưa thể khẳng định liệu quyết định nới lỏng xuất khẩu này có tiếp tục được gia hạn trong tháng 8 tới hay không. Trong trường hợp dòng chảy xuất khẩu bị chặn lại, các cơ sở lọc dầu trong nước sẽ không còn nhiều động lực để duy trì việc thu mua dầu thô với số lượng lớn.

Xin chân thành cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài phân tích sâu sắc này, kính mời quý vị cùng tiếp tục cập nhật và khám phá thêm những thông tin thời sự bổ ích và các bài viết liên quan chặt chẽ ngay phía dưới.