Đề xuất hỗ trợ bảo hiểm, giảm học phí cho những gia đình sinh hai con gái

Nhằm giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính lúc sinh, các hộ gia đình sinh con một bề là gái đang được đề xuất thụ hưởng nhiều chính sách ưu đãi như miễn giảm học phí, hỗ trợ sữa học đường và bảo hiểm y tế.

Nội dung này nằm trong dự thảo Thông tư hướng dẫn về chính sách khuyến khích, hỗ trợ cũng như khen thưởng đối với các tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số. Dự thảo hiện đang được Bộ Y tế trưng cầu ý kiến từ dư luận trước khi chính thức ban hành. Bước đi này được triển khai trong bối cảnh chỉ số giới tính khi sinh tại Việt Nam vẫn duy trì ở ngưỡng rất cao, dù ngành chức năng đã thực thi nhiều giải pháp kiểm soát suốt những năm qua.

Chỉ số giới tính khi sinh được định nghĩa là tỷ lệ tương quan giữa số lượng bé trai trên mỗi 100 bé gái được chào đời trong một mốc thời gian cụ thể. Đây là thước đo quan trọng để đánh giá liệu tiến trình sinh sản trong xã hội có đang diễn ra theo đúng quy luật sinh học tự nhiên hay không.

Các em gái tại địa bàn tỉnh Tây Ninh góp mặt trong một chương trình nâng cao vệ sinh trường học. Ảnh: Quỳnh Trần

Nhiều cơ chế ưu tiên cho các hộ gia đình sinh con một bề là gái

Theo nội dung dự thảo, tùy thuộc vào mục tiêu dân số cụ thể và năng lực ngân sách thực tế, các địa phương sẽ chủ động lựa chọn phương án hỗ trợ thích hợp cho những hộ sinh hai con gái nuôi con khỏe, dạy con ngoan và có thành tích học tập tốt. Gói chính sách dự kiến bao gồm việc miễn hoặc giảm học phí, hỗ trợ kinh phí mua bảo hiểm y tế cho học sinh, cung cấp sữa học đường, tạo điều kiện cho người mẹ tiếp cận nguồn lực phát triển kinh tế gia đình, đồng thời biểu dương những hộ tiêu biểu. Trong đó, trẻ em gái thuộc diện nghèo, cận nghèo, sinh sống tại các khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, vùng núi, hải đảo, ven biển, bãi ngang hoặc các xã biên giới sẽ được ưu tiên hàng đầu.

Cùng với các chính sách hướng đến cá nhân, Bộ Y tế cũng đưa ra đề xuất khen thưởng dành cho các xã đạt tỷ lệ 100% thôn, tổ dân phố tích hợp quy định không lựa chọn giới tính thai nhi và xóa bỏ tư tưởng định kiến giới vào trong hương ước, quy ước cộng đồng. Những đơn vị y tế cùng các cơ sở cung cấp dịch vụ liên quan tích cực tham gia tuyên truyền, đào tạo chuyên môn và không vi phạm lệnh cấm can thiệp giới tính thai nhi cũng sẽ được biểu dương bằng tiền mặt hoặc vật chất.

Các mô hình hỗ trợ tại địa phương bước đầu phát huy hiệu quả

Đại diện Bộ Y tế đánh giá, hàng loạt chương trình khuyến khích được thí điểm tại các tỉnh, thành thời gian qua đã bắt đầu mang lại những chuyển biến tích cực trong nhận thức về bình đẳng giới của người dân. Điển hình như Tây Ninh đã đưa việc kiểm soát mất cân bằng giới tính vào hương ước ở cơ sở, thực hiện khen thưởng 240 ấp vào năm 2023 và tiếp tục vinh danh 208 ấp trong năm 2024 với tổng nguồn ngân sách chi trả hơn 1,3 tỷ đồng. Tỉnh Hưng Yên tổ chức tuyên dương hơn 100 hộ gia đình nuôi dạy con gái chăm ngoan, học giỏi. Hải Phòng cũng dành khoản kinh phí 5 triệu đồng cho mỗi hộ gia đình có con gái đạt thành tích xuất sắc để tôn vinh họ. Trong khi đó, Sơn La và Khánh Hòa đã chủ động lồng ghép nhiệm vụ này vào phong trào thi đua xây dựng tổ ấm hạnh phúc cùng các kế hoạch dân số thường niên.

Thách thức từ tâm lý chuộng con trai và các hệ lụy xã hội

Mặc dù vậy, tốc độ cải thiện tình trạng lệch nhịp giới tính khi sinh vẫn diễn ra rất chậm chạp. Số liệu từ cuộc điều tra biến động dân số chỉ ra rằng, tỷ số này là 110,5 bé trai/100 bé gái vào năm 2009, tăng lên mốc 111,5 vào năm 2019 và ghi nhận ở mức 111,4 trong năm 2024. Chỉ số này vượt xa mức cân bằng sinh học thông thường là khoảng 106. Sự chênh lệch nghiêm trọng nhất được ghi nhận ở các địa phương phía Bắc, đặc biệt là khu vực đồng bằng sông Hồng khi có những nơi chạm ngưỡng 118. Ngược lại, phần lớn khu vực phía Nam vẫn kiểm soát tốt và duy trì được mức tiệm cận cân bằng từ 105 đến 108.

Giới chuyên gia cảnh báo nếu không có biện pháp can thiệp hiệu quả và xu hướng này tiếp diễn, nước ta có nguy cơ dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi từ 15 đến 49 vào năm 2034, và con số này sẽ tăng lên thành 1,8 triệu người vào năm 2059. Thực trạng trên có thể phá vỡ cấu trúc gia đình truyền thống, khiến nam giới gặp nhiều rào cản trong việc tìm kiếm bạn đời, dẫn tới tình trạng kết hôn muộn hoặc phải sống đơn thân suốt đời.

Phân tích sâu hơn về nguyên nhân, Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Truyền thông - Giáo dục thuộc Tổng cục Dân số (hiện nay là Cục Dân số), nhận định tư tưởng muốn có con trai để nối dõi tông đường vẫn bám rễ sâu sắc trong đời sống xã hội. Trong khi đó, mức sinh trung bình toàn quốc đã giảm xuống còn 1,91 con trên mỗi phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế lý tưởng là 2,1 con. Khi quy mô gia đình thu hẹp chỉ còn một đến hai con, áp lực phải chọn lựa giới tính trước sinh lại càng gia tăng. Ông Phương nhấn mạnh, tư duy bắt buộc phải có con trai để lo liệu thờ cúng tổ tiên, kết hợp với sự phổ biến của các công nghệ chẩn đoán giới tính hiện đại, chính là gốc rễ khiến tình trạng mất cân bằng kéo dài dai dẳng.

Giải pháp toàn diện hướng tới mục tiêu năm 2030

Để giải quyết triệt để bài toán này, ông Phương khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng và duy trì giải pháp đồng bộ theo thế "kiềng ba chân": hoàn thiện hành lang pháp lý nghiêm minh, tăng cường hệ thống giám sát y khoa chặt chẽ và triển khai các chiến dịch truyền thông đủ sức nặng nhằm thay đổi định kiến xã hội về giá trị của trẻ em gái. Trên thực tế, các quy định pháp luật hiện hành về dân số nêu rõ bác sĩ có hành vi tiết lộ giới tính thai nhi sẽ đối mặt với hình phạt bị thu hồi chứng chỉ hành nghề y.

Khép lại vấn đề, Bộ Y tế khẳng định các giải pháp hỗ trợ hay khen thưởng dành cho gia đình sinh con gái hoàn toàn không nhằm mục đích thúc đẩy xu hướng sinh con theo giới tính mong muốn. Mục tiêu cốt lõi là xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ, khẳng định vai trò của trẻ em gái, nỗ lực đưa tỷ số giới tính khi sinh giảm xuống dưới mức 109 vào năm 2030. Đây đồng thời là một cấu phần quan trọng trong chuỗi chính sách mới nhằm giữ vững mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng thể chất dân số và chủ động thích ứng với xu hướng già hóa dân số đang diễn ra.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian quan tâm theo dõi bài viết này. Hy vọng những thông tin trên đã mang lại góc nhìn hữu ích cho bạn. Xin vui lòng tiếp tục khám phá thêm các bài viết liên quan ở danh sách bên dưới để cập nhật thêm nhiều tin tức mới nhất.